Pałac Branickich

Pałac zajmowany dziś przez Akademię Medyczną w XVIII w. był siedzibą pierwszego świeckiego senatora Rzeczypospolitej, kasztelana krakowskiego i hetmana wielkiego koronnego Jana Klemensa Branickiego. Pałac stanowił wówczas centrum rozległego zespołu rezydencjonalnego, którego wspaniałości XVIII-wieczny Białystok zawdzięczał miano "Polskiego Wersalu".
Już w XV w. w Białymstoku istniał dwór ówczesnego właściciela tutejszych włości Raczki, Tabutowicza. Nowi dziedzice Białegostoku, Wiesiołowscy, wznieśli w połowie XVII wieku obronny zamek, któego mury do dziś tkwią w ścianach głównego korpusu pałacowego
Właściwy początek wielkiego założenia rezydencjonalnego związany jest z kolejnymi panami na Białymstoku, Branickimi herbu Gryf. Na zlecenie wojewody podlaskiego Stefana Mikołaja i jego żony Katarzyny Scholastyki z Sapiehów wybitny architekt Tylman z Gameren w latach 90. XVI w. przekształcił dawny zamek w okazały barokowy pałac, zakładając po przeciwnej stronie (w stosunku do dotychczasowego frontowego wejścia) paradny dziedziniec z dwiema oficynami po bokach, a na miejscu dawnego majdanu urządzając geometryczny ogród. Do starego gmachu dobudował cztery narożne pawilony, z których dwóm przednim nadał kaształt wież przykrytych hełmami. 
Pałac, jakim oglądamy go dzisiaj, zawdzięcza swą formę ostatniej fazie przeudowy (lata 1750-1771), gdy po śmierci J. Z. Deybla na czoło architektów pracujących dla J. K. Branickiego wysunął się znakomity Jakub Fontana. Architekt ten przeprowadził też korekty dotychczasowego wyglądu budowli, dzięki którym pałac zyskał na lekkości, a jego bryła została znacznie wzbogacona. w miejscu wcześniejszej bramy, przeniesionej na dziedziniec wstępny (avant cour), J. Fontana postawił dwie statuy Herkulesa (wykonane przez Jana Chryzostoma Redlera), a także powiązał silniej rezydencję z miastem, otwierając poprzez perystyl widok z dziedzińca paradnego (cour d'honneur) na położony za stawem kościół i dostawiając ryzalit do widocznej strony miasta bocznej elewacji Pawilonu Pani Krakowskiej. W tym też czasie zostało rozbudwane otoczenie pałacu przez wzniesienie nowej oficyny i przylegajacego do niej arsenału, wozowni, ujeżdzalni, pałacyku gościnnego i innych budowli dworskich.
Białostockie Ogrody i parki były jeszcze wspanialsze niż wnętrza pałacu (jeśli wierzyć relacjom osiemnastowiecznych podróżników). Ogród urządzony w duchu francuskim zdoiły tarasy z balustradami, bukszpanowe partery wysypywane białym i czerwonym piaskiem, strzyżone grabowe i lipowe szpalery, liczne biało malowane rzeźby i piękne altany, kanały, kaskady i fontanny a także intymne ogródki położone przy Pokojach Łazienkowych i przy Oranżerii. Umiejętnie wytyczone perspektywy ogrodowe prowadziły wzrok ku rozległum łąkom oraz dalekim pagórkom i gaikom położonym w malowniczych zwierzyńcach. Na osi pałacu za mostem, na terenie Zwierzyńca Jeleniego, stał teatr. Wielki dwór hetmański, niemal królewski, mógł podziwiać balet i zachwycać się śpiewem znakomitej orkiestry, podziwiać balet i zachwycać się śpiewem największych ówczesnych sław operowych, sporowadzanych do Białegostoku z Rzymu, Wenecji i Wiednia.

"Wersal Polski" - Wydawnictwo Łuk        

Ratusz

Pierwotna bryła budynku powstała w latach 1745-1761, następnie w latach 1762-1768 uległa przebudowie. W roku 1940 ratusz rozebrano. Odbudowę przeprowadzono między 1945-1958 r. według projektu arch. Zofii Chojnackiej. Obiekt składa się z korpusu głównego zwieńczonego wieżą oraz czterech połączonych zeń narożami alkierzy. W ratuszu ma swą siedzibę Państwowe Muzeum w Białymstoku, w którego zbiorach znajduje się m.in galeria malarstwa polskiego, zbiory archeologiczne i etnograficzne.

prezentacja multimedialna "Białystok Zaprasza"

Pałacyk powstał ok. 1771 r. Pierwotnie był otoczony parkiem i pełnił funkcję rezydencjonalną. Później był wykorzystywany jako obiekt gastronomiczny i mieszkalny.W końcu XIX wieku i w okresie międzywojennym mieściła się tu kawiarnia a budynek był znany jako "Dom Widera". Pałacyk spłonął w 1944 i został odbudowany w latach 1947-52 wg projektu S. Bukowskiego.

prezentacja multimedialna "Białystok Zaprasza"

Dzięki swej nowoczesnej, strzelistej sylwetce, na wielu przybyszach sprawia wrażenie powstałego zaledwie kilka lat wstecz, jednak został wzniesiony już ponad pół wieku temu. Niegdyś w tym miejscu znajdował się jeden z białostockich cmentarzy. Od 1996 r. kościół jest pięknie oświetlony w godzinach nocnych, otoczony jest murem przypominającym wały obronne. Na nim od strony ulicy Lipowej stoi rzeźba Chrystusa Dobrego Pasterza projektu stanisława Horno-Popławskiego. Z muru odbok rzeźby roztacza się panorama na ulice: Lipową i Krakowską.

prezentacja multimedialna "Białystok Zaprasza"

Zniszczona w czasie wojny została odbudowana w 1950 r. dziś też mieści restaurację. Jest to budynek piętrowy z łamanym mansandrowym dachem, przykrytym czerwoną dachówką.

prezentacja multimedialna "Białystok Zaprasza"

U zbiegu ulic Kościelnej i Kilińskiego w budynku wzniesionym przez Prusaków w latach 1803 - 1806 mieści się Wojewódzka Biblioteka Publiczna. Niegdyś miała w nim siedzibę Loża Masońska.

prezentacja multimedialna "Białystok Zaprasza"

Perspektywę ulicy Krakowskiej zamyka wzgórze, na którym stoi kaplica z 1758 r. p.w. św. Marii Magdaleny, wpierw rzymsko-katolicka a od 1864 r. prawosławna.

prezentacja multimedialna "Białystok Zaprasza"

Kościół Farny

Niewielki "Stary Kościół Farny" został zbudowany w latach 1617-1626. Do środka wchodzimy przez ozdobny portal.  W barokowym ołtarzu znajduje się obraz "Wniebowzięcia NMP". Z prawej strony ołtarza widzimy: pomnik z czarnego marmuru poświęcony pamięci Stefana Mikołaja Branickiego i jego żony Katarzyny oraz nieco bliżej chóru gobelin poświęcony pamięci Izabeli z Poniatowskich Branickiej. Z lewej strony ołtarza ustawiono pomnik J.K. Branickiego oraz barokową ambonę. W połowie XIX w. mieszkańcy miasta rozpoczęli starania o wzniesienie nowego kościoła, jednak dopiero w 1899r. uzyskano od zaborczych władz cesarskich zezwolenie na wzniesienie jedynie "dobudówki" do małego barokowego kościółka. Wówczas rozebrano w nim prezbiterium i rozpoczęto budowę neogotyckiego kościoła.
Nowa część.
Konsekracji świątyni dokonano w 1905 r. Kościół zbudowany jest na planie krzyża łacińskiego, wnętrze jest trójnawowe z nawą poprzeczną. Od strony wejścia wznoszą się dwie wieże. Fasadę kościoła zdobią m.in. trzy portale. Na środkowym przedstawiono Ukrzyżowanego Chrystusa, nad bocznymi Chrystusa niosącego krzyż i scenę Zmartwychwstania. Drewniany neogotycki ołtarz główny został wzniesiony przez Wincentego Barańczaka w 1915r. Rzeźby ołtarza ukazują Wniebowzięcie Najświętszej Marii Manny, natomiast płaskorzeźby w jego bocznych częściach przedstawiają m.in. sceny Zwiastowania, Nawiedzenia, Narodzin i Ofiarowania. W nawie znajduje się obraz z rzeźbą Ukrzyżowanego, natomiast w lewej ołtarz z obrazem Matki Boskiej Ostrobramskiej. W chórze nad kruchtą umieszczono organy o 42 głosach i 2500 piszczałkach. Nad nimi widzimy witraż przedstawiający św. Cecylię grającą na organach.

prezentacja multimedialna "Białystok Zaprasza"